Charakterystyka
Czarny koń, bo Żarki funkcjonują w świadomości wyłącznie jako miejsce targu — a ten targ jest właśnie dowodem ciągłości: rozległy rynek działa dziś w funkcji, dla której go założono, co w małych miastach jest rzadkością. Przed 1939 r. większość mieszkańców stanowili Żydzi i pozostał po nich jeden z lepiej zachowanych cmentarzy w regionie (rzędu tysiąca macew) oraz budynek dawnej synagogi; do tego dochodzi zespół paulinów w Leśniowie na skraju miasta. Jura tworzy tło, ale Żarki leżą w obniżeniu i własnej dominanty krajobrazowej nie mają. Zabudowa rynku jest niejednorodna, z ubytkami i przypadkowymi plombami.
Ocena w rubryce
| Kryterium | Ocena | Waga | Uzasadnienie |
|---|---|---|---|
| K1 Czytelność układu | 4 | ×1,75 | |
| K2 Substancja zabytkowa | 3 | ×1,75 | |
| K3 Sytuacja krajobrazowa | 3 | ×1,25 | |
| K4 Palimpsest kulturowy | 4 | ×1 | |
| K5 Integralność wizualna | 3 | ×1,75 | |
| K6 Żywotność | 4 | ×1 | |
| K7 Genius loci | 3 | ×1,5 |
Skala 0–5 w każdym kryterium. Wagi wyprowadzone z porównania z miastami, których zespół staromiejski uznano za pomnik historii — nie wpisane z góry. Maksimum 50 punktów; ocena wybitna od 36, znacząca od 33.
Zastrzeżenia. przypadkowe plomby i stolarka PVC w pierzejach; substancja pożydowska szczątkowa poza kirkutem.
Fakty
- Typ ośrodka
- miasto targowe / dawne miasteczko żydowskie
- Dziś
- gm. Żarki, pow. myszkowski, woj. śląskie
- Ludność
- ≈3,3 tys. (2021)
- Makroregion
- Wyżyna Woźnicko-Wieluńska
- Mezoregion
- Obniżenie Górnej Warty
- Województwo 1975–98
- częstochowskie
- Prawa miejskie
- prawa miejskie utracone w 1870, odzyskane w 1949