Charakterystyka
Monaster Zwiastowania NMP organizuje tu całą kompozycję: obronna cerkiew z XVI w. (wysadzona w 1944 r., odbudowana), pałac archimandrytów, dzwonnica i mur klasztorny tworzą zamknięty zespół nad doliną Supraśli, na skraju Puszczy Knyszyńskiej. Drugą warstwę dała XIX-wieczna kolonia włókiennicza sprowadzonych tu niemieckich tkaczy — pozostały po niej drewniane domy tkackie i rezydencje fabrykantów (Buchholtzów, Zachertów), wyznaczające do dziś skalę głównej osi miasta. Trzecia jest współczesna: Teatr Wierszalin, jeden z najważniejszych teatrów alternatywnych w Polsce, oraz status uzdrowiska. Substancję osłabia rekonstrukcyjny charakter cerkwi, a organizm — wchłanianie przez aglomerację.
Ocena w rubryce
| Kryterium | Ocena | Waga | Uzasadnienie |
|---|---|---|---|
| K1 Czytelność układu | 3 | ×1,75 | |
| K2 Substancja zabytkowa | 4 | ×1,75 | |
| K3 Sytuacja krajobrazowa | 3 | ×1,25 | |
| K4 Palimpsest kulturowy | 5 | ×1 | |
| K5 Integralność wizualna | 3 | ×1,75 | |
| K6 Żywotność | 3 | ×1 | |
| K7 Genius loci | 4 | ×1,5 |
Skala 0–5 w każdym kryterium. Wagi wyprowadzone z porównania z miastami, których zespół staromiejski uznano za pomnik historii — nie wpisane z góry. Maksimum 50 punktów; ocena wybitna od 36, znacząca od 33.
Zastrzeżenia. **dyskwalifikator częściowy** — postępująca suburbanizacja i funkcja weekendowa Białegostoku; główna świątynia to powojenna odbudowa.
Fakty
- Typ ośrodka
- miasto klasztorne / uzdrowisko
- Dziś
- gm. Supraśl, pow. białostocki, woj. podlaskie
- Ludność
- ≈4,7 tys. (2021)
- Makroregion
- Nizina Północnopodlaska
- Mezoregion
- Wysoczyzna Białostocka
- Województwo 1975–98
- białostockie
- Prawa miejskie
- prawa miejskie nieprzerwanie
W tym samym makroregionie
Tykocin · Krynki · Drohiczyn · Ciechanowiec · Wizna