Charakterystyka
Czarny koń, bo Pelplin bywa traktowany jako adres kurii, a nie jako miejsce — tymczasem pocysterska katedra jest jedną z największych ceglanych świątyń w Polsce, z zachowanym zespołem klasztornym, krużgankami, stallami i gotyckim wyposażeniem, a w Muzeum Diecezjalnym leży jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Gutenberga. Zespół stoi nad doliną Wierzycy, na tle zalesionych zboczy, i to nadaje mu sytuację, jakiej brakuje wielu miastom Kociewia. Słabością jest sam organizm miejski: powstał wtórnie wobec opactwa, nie ma czytelnego rynku ani spójnej pierzei, a zabudowa jest w większości XIX- i XX-wieczna. To zespół z miastem obok, nie miasto z zespołem.
Ocena w rubryce
| Kryterium | Ocena | Waga | Uzasadnienie |
|---|---|---|---|
| K1 Czytelność układu | 3 | ×1,75 | |
| K2 Substancja zabytkowa | 5 | ×1,75 | |
| K3 Sytuacja krajobrazowa | 3 | ×1,25 | |
| K4 Palimpsest kulturowy | 3 | ×1 | |
| K5 Integralność wizualna | 3 | ×1,75 | |
| K6 Żywotność | 3 | ×1 | |
| K7 Genius loci | 4 | ×1,5 |
Skala 0–5 w każdym kryterium. Wagi wyprowadzone z porównania z miastami, których zespół staromiejski uznano za pomnik historii — nie wpisane z góry. Maksimum 50 punktów; ocena wybitna od 36, znacząca od 33.
Zastrzeżenia. brak samodzielnego układu miejskiego — zabytki jako wyspa; sezonowość ruchu.
Fakty
- Typ ośrodka
- miasto klasztorne (pocysterskie)
- Dziś
- gm. Pelplin, pow. tczewski, woj. pomorskie
- Ludność
- ≈7,6 tys. (2021)
- Makroregion
- Pojezierze Wschodniopomorskie
- Mezoregion
- Pojezierze Starogardzkie
- Województwo 1975–98
- gdańskie
- Prawa miejskie
- prawa miejskie nieprzerwanie od 1931