Charakterystyka
Czarny koń o unikatowym rozplanowaniu: Przysucha została w XVIII w. założona przez Dembińskich jako trzy sąsiadujące organizmy — polski, niemiecki (dla sprowadzonych hutników) i żydowski — każdy z własnym placem, i ten trójdzielny układ jest do dziś czytelny w planie miasta. Po części żydowskiej została wielka murowana synagoga (zabezpieczona ruina) i kirkut z grobem cadyka; po niemieckiej — ślady osadnictwa protestanckiego; całość spinała gospodarka Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. W Przysusze urodził się Oskar Kolberg i działa tu jego muzeum. Krajobraz jest natomiast bez wyrazu, a integralność wizualna nadszarpnięta powojenną zabudową.
Ocena w rubryce
| Kryterium | Ocena | Waga | Uzasadnienie |
|---|---|---|---|
| K1 Czytelność układu | 4 | ×1,75 | |
| K2 Substancja zabytkowa | 4 | ×1,75 | |
| K3 Sytuacja krajobrazowa | 2 | ×1,25 | |
| K4 Palimpsest kulturowy | 5 | ×1 | |
| K5 Integralność wizualna | 3 | ×1,75 | |
| K6 Żywotność | 3 | ×1 | |
| K7 Genius loci | 4 | ×1,5 |
Skala 0–5 w każdym kryterium. Wagi wyprowadzone z porównania z miastami, których zespół staromiejski uznano za pomnik historii — nie wpisane z góry. Maksimum 50 punktów; ocena wybitna od 36, znacząca od 33.
Zastrzeżenia. zły stan synagogi; brak sytuacji krajobrazowej; zabudowa blokowa w rejonie centrum.
Fakty
- Typ ośrodka
- miasto pogranicza wyznaniowego / ośrodek przemysłu staropolskiego
- Dziś
- gm. Przysucha, pow. przysuski, woj. mazowieckie
- Ludność
- ≈5,7 tys. (2021)
- Makroregion
- Wyżyna Kielecka
- Mezoregion
- Garb Gielniowski
- Województwo 1975–98
- radomskie
- Prawa miejskie
- prawa miejskie utracone w 1870, odzyskane w 1958
W tym samym makroregionie
Szydłowiec · Iłża · Wąchock