Charakterystyka
Czarny koń całkowicie pomijany w przewodnikach, choć zachował komplet składników: rynek z częściowo drewnianą zabudową, kościół św. Michała Archanioła w obrębie dawnego założenia obronnego, dawną cerkiew unicką, budynek synagogi i rozległy kirkut — cztery warstwy wyznaniowe w miejscowości liczącej tysiąc kilkaset osób. Miasto lokowane w XV w. jako własność prywatna (Uchańscy, potem Poletyłowie), prawa utracone po powstaniu styczniowym, ale skala i rozplanowanie nietknięte. Leży w dolinie Wojsławki, na skraju Działów Grabowieckich — teren pofałdowany, choć bez wyrazistej dominanty. Pamięć jest tu ciężka: proces o mord rytualny z 1761 r. należy do najgłośniejszych w Rzeczypospolitej i dziś stanowi oś lokalnej pracy nad historią.
Ocena w rubryce
| Kryterium | Ocena | Waga | Uzasadnienie |
|---|---|---|---|
| K1 Czytelność układu | 4 | ×1,75 | |
| K2 Substancja zabytkowa | 4 | ×1,75 | |
| K3 Sytuacja krajobrazowa | 3 | ×1,25 | |
| K4 Palimpsest kulturowy | 5 | ×1 | |
| K5 Integralność wizualna | 4 | ×1,75 | |
| K6 Żywotność | 2 | ×1 | |
| K7 Genius loci | 3 | ×1,5 |
Skala 0–5 w każdym kryterium. Wagi wyprowadzone z porównania z miastami, których zespół staromiejski uznano za pomnik historii — nie wpisane z góry. Maksimum 50 punktów; ocena wybitna od 36, znacząca od 33.
Zastrzeżenia. utrata praw miejskich; wyludnianie i brak funkcji gospodarczych; część substancji drewnianej w złym stanie.
Fakty
- Typ ośrodka
- dawne miasto prywatne / miasteczko wielowyznaniowe
- Dziś
- gm. Wojsławice, pow. chełmski, woj. lubelskie
- Ludność
- ≈1,3 tys. (2021)
- Makroregion
- Wyżyna Lubelska
- Mezoregion
- Działy Grabowieckie
- Województwo 1975–98
- chełmskie
- Prawa miejskie
- prawa miejskie utracone w 1869 — dziś wieś